نقش مؤلفه‌های جغرافیای سیاسی در شبکه‌ی ارتباطی راه‌های استان گیلان- قسمت ۹

نقش مؤلفه‌های جغرافیای سیاسی در شبکه‌ی ارتباطی راه‌های استان گیلان- قسمت ۹

تعداد روستا

 

 

۶۵۳۴۹

 

 

۲۹۳۵

 

 

۴٫۵

 

 

(منبع: سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)

 

مکان­های توریستی استان گیلان

 

گیلان با ۱۴۷۱۱ کیلومتر مربع مساحت در پیکره‌ی جغرافیایی ایران موقعیتی خاص و منحصر به فرد دارد. چشم‌انداز طبیعی آن در همین مساحت کوچک که از جمله کوچکترین استان‌های کشور به شمار می‌رود، از تنوعی عظیم برخوردار است. ساحل، جلگه، کوهپایه و کوهستان هر یک به عنوان سمبلی از مظاهر طبیعت در این مساحت کوچک کنار یکدیگر جمع شده و مجموعه‌ی منسجم و به هم پیوسته‌ای از آمیزه‌های طبیعی را به وجود آورده‌اند. سواحل دریا از شمال و شرق و کوه‌های پوشیده از جنگل و مرتع از جنوب و غرب، گیلان را در بر گرفته‌اند.. در گیلان طبیعت با نهایت بخشندگی و عطوفت تمام مظاهر خود را به مردم عرضه کرده است و دقیقاً همین تفاوت است که سواحل جنوبی دریای خزر را به طور اعم و گیلان را به طور اخص موقعیتی خاص بخشیده است.
علاوه بر این جذابیت‌ها باید از موقعیت ارتباطی خوب گیلان با استان‌های همجوار نیز یاد کرد. گیلان از طریق شهر زیبای آستارا در منتهاالیه مرز شمالی خود با جمهوری آذربایجان مربوط است و در همین حال راه آسفالته‌ی آستارا- اردبیل از طریق گردنه‌ی زیبای حیران گیلان را در امتداد مرز به آذربایجان شرقی وصل می‌کند. جاده‌ی سراسری که از آستارا آغاز می‌شود پس از عبور از تالش به شهرستان‌های صومعه‌سرا، فومن و یا از طریق انزلی به رشت می‌رسد. راه پر رفت و آمد رشت- قزوین، گیلان را با تهران و استان‌های غربی کشور مربوط می‌سازد. ادامه‌ی راه سراسری که جاده‌ی کناره نامیده می‌شود، پس از عبور از شهرستان‌های لاهیجان، لنگرود و رودسر در امتداد ساحل به مازندران می‌رسد.
بدین ترتیب سه محور ارتباطی اصلی از شمال، جنوب و شرق با راه‌های آسفالته‌ی درجه یک، موقعیت دسترسی به گیلان را از استان‌های مجاور به نحو مطلوبی فراهم می‌سازد و این خود یکی از عوامل مهم و اساسی برای جذب مسافران به شمار می‌رود. در کنار این راه های اصلی شبکه وسیع و کارآمدی از راه‌های فرعی که عمدتاً آسفالته هستند، شهرها و روستاهای موجود در گیلان را به هم مربوط می‌سازند و بدین ترتیب دسترسی به هر نقطه‌ای را در گیلان به راحتی فراهم می‌کنند.
پیمودن این راه ها که از مناظر زیبا و دل‌انگیز و جنگل‌های انبوه و سرسبز احاطه شده‌اند، نه تنها مسافران را خسته نمی‌کند بلکه توقف در آن‌ ها برای استراحت و صرف غذا در کنار رودها و آبشارها و زیر سایه مطبوع درختان موجبات انبساط خاطر آنان را فراهم می‌سازد.
جاذبه‌های جهانگردی در گیلان فراوانند و تقریباً جایی نیست که برای یک مسافر خالی از لطف و جذابیت باشد. از خانه‌های روستایی گیلان و لباس‌های محلی و بازارهای هفتگی گرفته تا باغ های چای و زیتون و از ماسه‌زارهای سواحل دریا و رودهای پرخروش تا اعماق جنگل‌ها و دامنه‌های سرسبز ییلاقی با چشمه‌سارهای طبیعی و یا از آرامگاه‌های مدفون در زیر تل و خاک مارلیک تا قلعه‌رودخان و قلعه لیسار و سرانجام شهرهای بزرگ و کوچک با معماری بومی و جدید و یادمان‌های تاریخی و فرهنگی تا چادرهای ییلاق نشینان، همه و همه جزئی از مجموعه جذابیت‌های گیلانگردی هستند.
تنوع جاذبه‌های جهانگردی در گیلان نوعی طبقه‌بندی آن را برای سهولت درشناخت این جاذبه‌ها ضروری می‌سازد. از این رو برای آشنایی با جاذبه‌های گیلانگردی، می‌توان آن را بدین ترتیب طبقه‌بندی کرد:
۱- جاذبه‌های گردشگری انسانی شامل آثار بر جای مانده از دوره‌های تاریخی قابل توجهی از آرامگاه‌ها، قلعه‌ها، ساختمان‌ها، مساجد، پل‌ها و دیگر آثار دیدنی را تشکیل می‌دهند. جاذبه‌های گردشگری طبیعی شامل دریا، سواحل، تالاب‌ها، رودها، آب‌های معدنی، جنگل‌ها، نواحی ییلاقی، کوهستان‌ها، غارها و آبشارها.
 تصویر درباره گردشگری
۲- جاذبه‌های گردشگری طبیعی شامل دریا، سواحل، تالاب‌ها، رودها، آب‌های معدنی، جنگل‌ها، نواحی ییلاقی، کوهستان‌ها، غارها و آبشارها.

 

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت tinoz.ir مراجعه کنید.

 

مکان­های توریستی با قابلیت جاذبه­های انسانی

 

با وجود جاذبه‌های فرهنگی و انسانی بسیار قوی در گیلان به نظر می‌رسد تنها بخش محدودی از مسافران با انگیزه فرهنگی راهی گیلان می‌شوند. البته در سال‌های اخیر با گسترش تورهای مسافرتی سازمان‌یافته گردشگران با زیبایی‌های مناطقی چون ماسوله، لاهیجان و سایر جاذبه‌های انسانی و فرهنگی گیلان آشنا شده‌اند. این در حالی است که جاذبه‌های فرهنگی، قومی و تاریخی گیلان می‌تواند در کنار جاذبه‌های طبیعی گردشگران فراوانی را جذب نماید.

 

بناهای تاریخی گیلان

 

با توجه به نوع اقلیم و آب و هوای استان و رطوبت بالا و استفاده از مصالح ساختمانی کم دوام در زمان‌های گذشته بناهای تاریخی فراوانی با قدمت طولانی در استان باقی نمانده است. حتی بناهای مستحکم و ساخته شده از سنگ و آجر نیز در گذر زمان به علت رویش انواع گیاهان و درختان در بالای ملاط آن‌ ها و نفوذ ریشه این گیاهان در میان مصالح به تدریج فرسوده شده و از بین می‌روند. اما با تمام این مشکلات باز هم آثار تاریخی قابل توجهی از دوره‌های مختلف تاریخی در گیلان برجا مانده است که به چند نمونه از بارزترین آن اشاره می‌کنیم.
الف : تپه‌های مارلیک: تپه‌های مارلیک در حقیقت مجموعه‌ای از تپه‌های باستانی مربوط به دوره‌ی پیش از تاریخ هستند که در حوالی روستای نصفی از توابع رحمت‌آباد رودبار قرار دارند. کاوش‌های علمی در این تپه‌ها از سال ۱۳۴۰ خورشیدی آغاز شده و حاصل آن نیز یافتن گنجینه‌های نفیسی از وسایل زینتی، اسلحه، لوازم منزل، ظروف و مجسمه‌های گلی و فلزی است. قدمت اشیاء یافته شده در این تپه‌ها به اواخر هزاره‌ی دوم و اوایل هزاره‌ی اول قبل از میلاد می‌رسد. قرار گرفتن نصفی و یادمان‌های موجود در آن در خارج از از مسیر جاده‌ی اصلی رودبار به رشت، دسترسی به آن را تا سال‌های اخیر مشکل می‌کرد. لیکن با احداث پل جدید میان رستم‌آباد و توتکابن می‌توان به راحتی از رودخانه گذشت و به سمت شرق سفیدرود رسید. مجموعه مارلیک از بهترین نمونه‌های برجا مانده از آثار پیش از تاریخ در ایران است. اهمیت آن علاوه بر قدمت و تاریخ بسیار طولانی درمهارت و هنری است که در زمان خود از بالندگی زیادی برخوردار بوده است.

شکل ‏۳‑۲ : نمونه ای از اشیاء کشف شده در تپه مارلیک (منبع: www.ichto.ir)
ب : خانه‌های ماقبل تاریخ مریان: روستای مریان کنار یکی از سرچشمه‌های کرگانرود قرار دارد. این روستای ییلاقی از طریق راه فرعی اتومبیل‌رو که در امتداد رودخانه کشیده شده است به شهر تالش دسترسی دارد. مریان از روستاهای قدیمی تالش است و خود روزگاری مقر حاکم‌نشین تالش بوده است. بقایای ساختمان‌های حکومتی که امروزه به صورت مخروبه در آمده‌اند به نام آق‌اولر نامیده می‌شوند و متأسفانه به غلط به جای مریان به کار برده شده است. هانری دمرگان با حفاری یکی از آرامگاه‌های موجود در مریان به وجود ابزار و لوازم متنوعی در کنار بقایای معبد اشاره می‌کند که از سفال و فلزاتقیمتی و آهن ساخته شده‌اند. قدمت آثار به دست آمده از حفاری‌های مریان را از ۲۱۰۰ قبل از میلاد تا اواخر هزاره دوم پیش از میلاد تخمین زده‌اند.

شکل ‏۳‑۳ : تصویری از ساختمانی با کاربری حمام در تپه مریان (منبع: www.ichto.ir)
ج : قلعه‌رودخان: این دژ بر فراز کوهی در فاصله‌ی ۲۰ کیلومتری جنوب شهر فومن قرار دارد و برای رسیدن به آن باید از فومن برگشت و سپس از آنجا به روستای گوراب‌ پس رفت. تاریخ بنای قلعه به درستی معلوم نیست. ساختمان آن از سنگ و آجر ساخته شده و بر اساس کتیبه‌ای که بر روی سر در ورودی آن نوشته شده گویا به سال ۹۱۸ تا ۹۲۱ هجری قمری تجدید بنا شده است. انباشت مصالح ساختمانی مختلف مانند سنگ، آجر و ساروج بر روی هم حاکی از تجدید بنای آن در دوره‌های مختلف می‌باشد. دکتر ستوده در بیان عظمت این دژ آن را همتای قلعه استخر فارس دانسته و اضافه می‌کند که دژهای الموت، خراسان، رودبار و طارم در مقابل آن بسیار محقرند. (اصلاح عربانی ۱۳۸۰: ۴۶۵) استحکامات و عظمت این دژ در کنار بقایای ساختمانی موجود در اطاف آن حاکی از موقعیت نظامی و سیاسی قلعه‌رودخان در تاریخ گیلان است. وجود اتاق‌های متعدد شاه‌نشین و بناهای جانبی متعلق به آن همه و همه حاکی از ارزش نظامی و استراتژیکی قلعه‌رودخان است. این دژ که در شمار بناهای با ارزش تاریخی گیلان به شمار می‌رود، به علت قرار گرفتن در ناحیه پایکوهی و دور بودن از مسیر جاده اصلی از دید مسافران پنهان مانده است.

شکل ‏۳‑۴: قلعه روخان (منبع: www.ichto.ir)
د : قلعه لیسار: این قلعه که به دژ صلصال نیز معروف است در ۱۵ کیلومتری شمال شهر تالش در روستای لیسار واقع شده است. قلعه بر فراز تپه‌ای به ارتفاع ۱۰۰ متر از زمین‌های اطراف بنا گردیده است. متأسفانه از قلعه لیسار نیز همانند قلعه‌رودخان اطلاعات مستند برای محققان در دست نیست. قلعه‌ی لیسار که نزدیکی راه اصلی تالش- آستارا است کاملاً در مسیر دید مسافران قرار دارد و بازدید از آن به راحتی برای علاقمندان میسر است. برخی از معتمدین محلی عقیده دارند که قلعه‌ی لیسار در زمان اسماعیلیان از قلاع مهم آنان بوده است. این دژ که در دوره‌های مختلف اهمیت نظامی داشته است، در دوره‌ی صفویه به احتمال زیاد به عنوان یک پایدگان محلی برای مراقبت از راه آستارا- تالش- رشت که راه اصلی اردبیل- لاهیجان به شمار می‌رفت، مورد استفاده قرار می‌گرفت. جاده مزبور که بعدها به جاده نادری معروف شد، پس از شورش تالش‌ها علیه نادرشاه افشار به سال ۱۷۴۷ میلادی و سرکوب این شورش، استفاده‌ی نظامی داشته و شاید پادگان مجهز در قلعه‌ لیسار برای مراقبت و مقابله با قیام مجدد و مردم در آن مستقر بوده است.

شکل ‏۳‑۵ : قلعه صلصال (منبع: www.ichto.ir)

 

جاذبه‌های زیارتی و آرامگاه‌ها

 

استان گیلان به دلیل مخالفت‌های علنی و یا پنهانی که همیشه با دستگاه خلافت عباسیان داشت، پناهگاه مطمئنی برای بازماندگان امامان و یاران آن‌ ها بوده که همیشه از فشار و تعقیب خلفا در آزار بودند. این همسویی سیاسی در جهت مخالفت با دستگاه خلافت بغداد موجب شد که پناهندگان با آغوش باز در میان مردم پذیرفته شده و از احترام خاصی برخوردار باشند. از همین رو در گیلان تعداد زیادی از اماکن از مذهبی و زیارتگاه‌ها وجود دارند که گوشه و کنار دور از راه‌های اصلی و در اعماق جنگل‌ها و کوهپایه‌ها و کوهستان‌های گیلان تعداد زیادی از مقابر وجود دارند که تاکنون ناشناخته مانده‌اند. بر این اساس طبق اعلام سازمان اوقاف و امور خیریه گیلان سومین استان کشور در دارا بودن زیارتگاه‌های متبرکه در کشور محسوب می‌شود. معروف‌ترین این زیارتگاه‌ها و اماکن مذهبی عبارتند از : امام‌زاده سید جلال‌الدین اشرف که از اولاد امام موسی کاظم (ع) و برادر امام رضا (ع) است که آرامگاه وی در شهر آستانه اشرفیه قرار دارد. امام زاده هاشم بن محمد از نوادگان حضرت علی (ع) که مقبره ایشان در فاصله ۳۰ کیلومتری شهر رشت از مسیر رودبار واقع شده و امروزه به عنوان یکی از مهم‌ترین زیارتگاه‌های استان گیلان محسوب می‌شود.
همانگونه که اشاره شد تعداد آرامگاه‌ها و بقاء متبرکه در استان گیلان بسیار فراوان است و ذکر تمام این اماکن متبرک از حوصله این نوشتار خارج می‌باشد، اما فقط به این موضوع بسنده خواهیم کرد که وجود اماکن و آرامگاه‌های مقدس و متبرک یکی از جاذبه‌های گردشگری است که تعداد زیادی از مسافران را جهت زیارت و اقامت در این مکان‌ها گرد هم می‌آورد.

 

بازار های محلی

 

در گیلان تشکیل بازارهای هفتگی و دوره‌ای سابقه‌ای طولانی دارد تا جایی که برخی از پژوهندگان احتمال می‌دهند که رشد شهرنشینی در شمال ایران ارتباط نزدیکی با بازارهای روستایی داشته و پایه‌های نخستین شهرها و شهرک‌های در این منطقه بر بازارهای هفتگی گذشته بنا شده است (اصلاح عربانی ۱۳۸۰: ۳۲۸). در تأیید این گفته می‌توان به نام بعضی از شهرهای کنونی نیز استناد نمود که هم‌اکنون نیز با نام بازار هفتگی که در آن محل برگزار می‌شود شناخته شده‌اند مثل جمعه بازار یا دوشنبه بازار که به واسطه بازار پر رونق گسترش یافته و شهر احداث شده با نام بازار هفتگی شناخته می‌شود. با گسترش شبکه‌های ارتباطی و افزایش راه‌ها این بازارهای هفتگی هنوز هم در اکثر مناطق استان برگزار می‌گردد و تا حدی شکل سسنتی خود را حفظ نموده است. به طوری که می‌توان این بازارها را از جمله جاذبه‌های توریستی استان گیلان بر شمرد.
الف: بازارهای دائمی : بازارهای دائمی و مراکز خرید از جمله نقاط پر جنب و جوش شهرهای گیلان هستند. این بازارها معمولاً در بخش مرکزی شهرهای گیلان واقع شده‌اند. بازارهای دائمی هم به کار خرده فروشی و هم عمده فروشی می‌پردازند. فعالیت‌های متنوع و گسترده‌ای در بازارهای دائمی وجود دارد. در این بازارها همه گونه کالا به مشتریان عرضه می‌شود. بازارهای دائمی شهرهای رشت، لاهیجان، فومن، بندرانزلی، آستارا، تالش، لنگرود و رودسر از فعالیت گسترده و روزمره متراکمی برخوردارند.
ب: بازارهای روز : بازارهای روز به بازارهایی اتلاق می‌شود که کالاها و مواد غذایی مورد نیاز روزمره مردم در آن‌ ها عرضه می‌شود. تقریباً همه‌ی شهرهای گیلان در کنار بازار دائمی و اصلی دارای بازار روز نیز هستند. همجواری نزدیک بین مغازه‌داران و فعالیت دست‌فروشان محلی که بدون محدودیت کالاهای خود را عرضه می‌کنند، امکان رقابت شدیدی را فراهم می‌سازد که نتیجه‌ی آن خرید ارزان و انتخاب خوب برای مشتریان است. در برخی از این بازارهای روز در روزهای معینی بازار هفتگی نیز تشکیل می‌شود که حال و هوای خاصی به بازار روز می‌بخشد، سر و صدا و همهمه‌ی این بازارهای مکاره و پر رنگ و پر از نشاط و شور زندگی انسان را مجذوب و سرگرم خود می‌کند. فروش تولیدات محلی در بازارهای روز از جمله سبزیجات، لبنیات محلی و تخم پرندگان و … از رونق خاصی برخوردار است.
ج: بازارهای هفتگی: این بازارها در روزهای معینی از هفته در مکانی خاص در اکثر شهرها و روستاهای بزرگ گیلان برگزار می‌شود، بازارهای محلی گیلان به نمادی از این استان تبدیل شده‌ است. جنب و جوش این بازارها قبل از طلوع خورشید آغاز می‌شود. چادرها و بساط‌های موقف توسط فروشندگان با سرعت و دقت خاصی برپا می‌شود. اجناس و کالاهای متنوع از فراورده‌های محلی تا صنعتی و تجاری در چادرها ردیف شده و آماده فروش می‌شوند. در این بازارها زنان و مردان روستایی با لباس‌های زیبای محلی برای فروش محصولات و خرید مایحتاج خود حضور دارند و جلوه‌ی ویژه‌ای به این بازارها می‌بخشند. روستاییان با وسایط نقلیه مختلف خود را به محل بازار رسانده تا ضمن خرید کالاهای مورد نیاز خود که عموماً ارزان‌تر از مغازه‌ها به فروش می‌رسند، اوقات خوشی را نیز سپری می‌کنند. تقریباً تمام شهرهای کوچک و بزرگ گیلان به استثنای رشت، لاهیجان، انزلی و آستارا در روز معینی از هفته میزبان بازارهای پر رونق هفتگی هستند. طبق آخرین آمار منتشر شده حدود ۶۷ بازار هفتگی در گیلان برگزار می‌گردد.
بازار مرزی : در سال‌های اخیر بازاری در شهر آستارا تشکیل شده است که چهره این شهر را از نظر اقتصادی، فرهنگی و گردشگری متحول نموده است. با باز شدن راه ارتباطی ایران با جمهوری آذربایجان و امضای قراردادهای تجاری و اقتصادی بین دو طرف بازار مرزی در دو طرف مرز این دو کشور احداث شده است. فروش کالاهای دو کشور در بازارهای مذکوراز رونق خاصی برخوردار است . جذابیت این بازار در سال‌های اخیر به حدی بوده است که بسیاری از مسافران استان گیلان را به سوی خود جلب نموده و خود به یک مؤلفه‌ی گردشگری استان تبدیل شده است. تورهای مختلف گردشگری از سرتاسر ایران و صرفاً برای حضور در بازار آستارا راهی این شهر می‌شوند و این این امر تحولی عظیم در صنعت گردشگری شهر آستارا فراهم نموده است.
عکس مرتبط با اقتصاد

 

شهر های توریستی

 

شهرهای گیلان از نظر معماری که متأثر از شرایط آب و هوای این سرزمین می‌باشد با سایر نقاط ایران به استثنای مازندران متفاوت است، اما به علت ارتباط و همگونی هوشمندانه بناهای این استان با اقلیم طبیعی و بارش‌های فراوان این منطقه و به کارگیری از چوب در ساخت بناها جاذبه‌های توریستی ویژه‌ای به شهرها و بناهای تاریخی این استان بخشیده است. استان گیلان در تقسیمات کشوری دارای ۴۳ شهر است که این شهرها از نظر جمعیت، موقعیت سیاسی و جغرافیایی متوازن نیستند، اما از نظر شکل و فضای درون شهر و امکانات رفاهی در شکل قابل قبولی قرار دارند که این امر واسط بعد نزدیک مسافت شهرها از هم و ارتباط نزدیک با کلان‌شهرهای اطراف استان است. شهرهای گیلان به واسط امنیت قابل توجه و ویژگی‌ مهمان‌نوازی و خوشرویی ساکنین آن همواره مورد استقبال مسافران بوده است. خلق و خوی آرام گیلانیان که متکی به زمینه‌های فرهنگی و قومی و پر سابقه‌ی این مردمان است موجب ایجاد احساس خوب و فراهم شدن شرایط برای حضور گردشگران در این استان را فراهم می‌آورد. توصیف جاذبه‌های شهرهای گیلان در این نوشتار ممکن نیست، اما به اختصار چند شهر مهم و مقصد گردشگری را به طور مختصر اشاره می‌نماییم.
الف: رشت : کلان‌شهر رشت بزرگترین شهر استان گیلان و پر جمعیت‌ترین شهر در سه استان شمالی کور مرکز سیاسی استان گیلان، سابقه تاریخی این شهر خصوصاً در تحولات تاریخ و معاصر ایران بسیار پر رنگ است. از نظر جاذبه‌های دیدنی رشت مکان‌های دیدنی فراوانی دارد. میدان اصلی شهر رشت که سبک معماری و بناهای دوره‌ی اول پهلوی در آن به چشم می‌خورد با ساختمان معروف شهرداری پست و تلگراف و تلفن و هتل ایران که در اطراف این میدان قرار دارند و یک سری ساختمان همگن را تشکیل می‌دهند، زیبایی خاصی را به هسته مرکزی شهر بخشیده‌ است. ساختمان کلاه فرنگی واقع در پارک شهر، آرامگاه میرزا کوچک خان و منزل مسکونی وی، پارک محتشم، بازار رشت و مسجد صفی از مکان‌های عمده‌ و مهم تاریخی و دیدنی این شهر محسوب می‌شود. ضمن اینکه بدون در نظر گرفتن دو شهر رودبار و منجیل می‌توان گفت شهر رشت مهم‌ترین شهر استان گیلان در مدخل ورودی این استان از ویژگی ارتباطی بسیار ممتازی برخوردار بوده و گردشگران برای عزیمت به شرق و غرب استان گیلان می‌بایست از شهر رشت عبور نمایند. هرچند که با احداث کمربندی‌های متعدد این شرایط دستخوش تغییر شده است.
ب: لاهیجان : لاهیجان از زیباترین شهرهای استان گیلان، بلکه ایران است. موقعیت جغرافیایی این شهر در ناحیه‌ی پایکوهی که تپه ماهورهای آن را بوته‌های همیشه سبز چای، در ردیف کاری‌های منظم هندسی پوشانده است، همراه با معماری بسیار زیبا و خانه‌های ویلایی با سقف‌های سفالی و رنگ‌آمیزی سفید، جلوه‌ی زیبایی به شهر بخشیده است. به عبارت دیگر در لاهیجان زیبایی‌های طبیعت و شهرسازی همدیگر را تکمیل کرده‌اند. توسعه‌ی شهر لاهیجان را در قرن اخیر باید مدیون کشت چای و رواج سریع آن در منطقه دانست. با توسعه‌ی این کشت صنایع چای خشک کنی زیادی در لاهیجان پا گرفت و از این طریق اقتصاد شهر به رونق گرایید. لاهیجان از نظر جذابیت توریستی اهمیت زیادی دارد. موزه‌ی تاریخ طبیعی شهر، استخر قدیمی آن، پارک تفریحی و آرامگاه کاشف‌السلطنه، در کنار بسیاری از یادمان‌های تاریخی، مساجد قدیمی و بناهای زیبا از جمله جاذبه‌های جهانگردی لاهیجان به شمار می‌آیند. مهم‌ترین سوغات شهر لاهیجان کلوچه است که با سابقه‌ای بسیار طولانی شهرت زیادی یافته و اغلب مسافران آن را به عنوان رهاورد سفر گیلان با خود به همراه می‌برند.
ج: بندرانزلی : بندرانزلی به عنوان یکی از شهرهای زیبای گیلان از دو جهت اهمیت دارد: نخست اینکه مهمترین بندر تجاری ایران در ساحل دریای خزر است و دیگر اینکه به علت قرار گرفتن در ساحل ماسه‌ای دریا از موقعیت مناسبی برای توریسم تفریحی و استراحتی برخوردار است. انزلی در محل پیوستن تالاب به دریای خزر و بر روی رسوب‌های دلتایی آن قرار گرفته و به همین جهت شهر از سه قسمت تشکیل شده است. بخش غربی یا انزلی، بخش میانی یا شبه جزیره‌ی میان‌‌پشته و بخش شرقی به نام غازیان. اهمیت اصلی انزلی مربوط به موقعیت بندرگاهی آن استکه امکان برقراری تجارت میان روسیه و ایران را فراهم می‌ساخت. انزلی امروز از زیباترین شهرهای گیلان و در عین حال یکی از فعال‌ترین آن‌ هاست. بندر انزلی امکانات تفریحی و مسافرتی زیادی را به مسافران ارائه می‌دهد. قایقرانی و ماهیگیری و شکار پرندگان بر روی تالاب، استفاده از سواحل دریا، قایقرانی در دریا و گردش در پارک و بلوار ساحلی، مجموعه‌ای از خدمات توریستی را به مسافران عرضعه می‌کنند. دیدنی‌های شهر انزلی عبارتند از تأسیسات اسکله و گمرک، شیلات، بلوار ساحلی، تالاب، کاخ و باغ میان پشته، بازار، میدان شهر و شنبه بازار که روزهای شنبه جمعیت زیادی را به خود جلب می‌کند.
د: ماسوله : شهر تاریخی ماسوله در ۳۵ کیلومتری غرب فومن واقع شده است. اهمیت شهر ماسوله در وضع ساختمانی و معماری سنتی آن است. ماسوله بر روی دامنه‌ی کوهی قرار گرفته و خانه‌های بر روی هم قرار گرفته‌اند و گذرگاه های عمومی از پشت بام خانه‌ها می‌گذرد. این الگوی خانه‌سازی منظره‌ی زیبایی بر روی دامنه به وجود آورده که شهر ماسوله را از سایر شهرها مشخص ساخته است. جوراب‌ها و دستکش‌های پشمی، گیوه و برخی از پوشاک‌های سنتی که زنان و دختران ماسوله را مشغول داشته از مهمترین صنایع دستی ماسوله به شمار می‌روند. اغلب مغازه‌های شهر مملو از این کالاهست. مشتری‌های اصلی این کالاها نه کشاورزان و شهرنشینان، بلکه انبوه مسافرانی هستند که برای بازدید از شهر تاریخی ماسوله به آنجا می‌روند. تنوع رنگ‌ها و زیبایی فوق‌العاده بافته‌های سنتی ماسوله بازدیدکنندگان را مجذوب ساخته و آن‌ ها را به خرید تشویق می‌کند.

 

مکان­های توریستی با قابلیت جاذبه­های طبیعی

 

جاذبه‌های طبیعی در گیلان به سبب طبیعت مساعد منطقه بسیار فراونند و هر یک از نظر بهره‌دهی اهمیت ویژه‌ای دارند. برخی از این جاذبه‌ها در فصول خاصی مورد استفاده قرار می‌گیرند. اما برخی دیگر محدودیت فصلی نداشته و در همه‌ی فصول قابل استفاده هستند. تاکنون تمامی قابلیت‌های جهانگردی طبیعت گیلان مورد استفاده قرار نگرفته‌اند. غالب مردم به جاذبه‌هایی روی می‌آورند که بیشتر شناخته شده و یا دستیابی به آن‌ ها آسان‌تر باشد. در حالی که استعدادهای فراغتی و جهانگردی طبیعی فراوانی وجود دارند که با اندک تحرکی می‌توانند به جاذبه‌های قوی تبدیل شوند.

 

ساحل دریا

 

طول سواحل دریا در استان گیلان به ۲۲۰ کیلومتر می‌رسد. در این مسیر شهرهای آستارا، بندر انزلی و کیاشهر مستقیماً در کنار دریا قرار دارند و شهرهای دیگری از استان نیز با فاصله‌ی اندکی از دریا قرار گرفته‌اند. یکی از مشخصات و امتیازات سواحل گیلان ماسه‌ای بودن بخش عمده‌ی آن‌ ها و ندیکی به جنگل است، به ویژه در نواحی تالش جنگل با فاصله‌ی اندک از ساحل قرار دارد که این خود زیبایی طبیعی ساحل را دو چندان می‌کند. در این مناطق بسیاری از مسافران می‌توانند از سایبان طبیعی درختان جنگلی برای اقامت استفاده نمایند. تپه‌های ماسه‌ای که در امتداد سواحل گیلان کشیده شده‌اند، بقایای … قبلی دریا بوده و یا در نتیجه حرکت امواج و باد به وجود آمده‌اند. تپه‌های ماسه‌ای سواحل گیلان را می‌توان بهشت خانوادگی به ویژه برای کودکان دانست. در سواحل ماسه‌ای مسافران می‌توانند به نحو مطلوب از اوقات فراغت خود و آب دریا استفاده کنند. ویژگی سواحل ماسه‌ای گیلان، ادامه آن‌ ها در کف دریاست به نحوی که هنگام آب‌تنی و شنا در سواحل مزبور خطر برخورد با صخره‌ها و سنگ‌ها به هیچ روی وجود ندارد. به طور کلی سواحل دریایی گیلان را از نظر استفاده جهانگردی و فراغتی می‌توان به دو بخش فعال و کم فعال تقسیم کرد. آن بخشی از سواحل که در قسمت‌های شرقی و مرکزی گیلان قرار دارند، به دلیل دسترسی بهتر و نزدیکی به کانون‌های جذب و ورود اصلی جریان‌های جهانگردی از تهران و مازندران می‌توان به عنوان نواحی ساحلی فعال و پرتحرک از نظر فعالیت‌های گیلانگردی دانست. بخش دیگری که سواحل غربی استان که سواحل شهرستان‌های تالش و قسمت عمده سواحل شهرستان آستارا را به استثنای محدوده شهر آستارا شامل می‌شود، باید سواحل کم فعال نامید که دلایل آن فاصله دورتر مراکز جمعیتی و فقدان یا ضعف تأسیسات اقامتی و پذیرایی می‌باشد. البته این امر موجب بکر و طبیعی ماندن این سواحل شده است.

شکل ‏۳‑۶ : ساحل دریا انزلی (منبع: www.ichto.ir)

 

تالاب‌ها، دریاچه‌ها و رودها

 

تالاب‌ها یا لاگون‌ها (Lagoon) ساحلی از جمله جاذبه‌های طبیعی استان گیلان هستند. این پدیده به علت ارتباط با دریا و تغذیه از رودخانه‌های آب شیرین باید اکوسیستمی زنده و فعال به حساب آورد. مهمترین تالاب استان گیلان تالاب انزلی است که در جنوب این شهرستان واقع شده است. تالاب انزلی با ویژگی‌های طبیعی منحصر به فرد از جمله زیباترین مناظر آبی گیلان به شمار می‌رود که همه ساله میزبان گردشگران طبیعی فراوانی است. انبوه گل‌های نیلوفر آبی که غنچه‌ها و برگ‌های آن سر از آب بر آورده و سطح وسیعی از تالاب را می‌پوشانند منظره بدیع و زیبایی به وجود می‌آورند. مسافران و مشتاقانی که در فصل رویش گل‌های نیلوفر آبی سوار بر قایق‌های پارویی از میان آن‌ ها می‌گذرند و با لذت خاصی آن‌ ها را لمس می‌کنند. چشم‌انداز دیگر تالاب انزلی، که از نظر گیلانگردی اهمیت شایانی دارد، نیزارهای آن است. رویش نی در تالاب هرچند که از نظر اکولوژیکی مشکلات زیادی برای آن ایجاد می‌کند و رویش سریع و تکثیر و تکثیر خارق‌العاده نی موجبات سرعت خشک شدن تالاب را می‌آورد، اما در جای خود یکی از مظاهر اصلی اکوسیستم طبیعی تالاب و محلی مناسب برای آشیانه‌سازی و تخم‌گذاری پرندگان مهاجر تالاب است.
تالاب عباس‌آباد آستارا، دریاچه جوکندان تالش، تالاب‌های کلایه لنگرود و دریاچه سد منجیل از دیگر جاذبه‌های آبی استان محسوب می‌شوند.
شاید تاکنون رودهای گیلان به عنوان یک جاذبه‌ی گیلانگردی کمتر مورد توجه بوده‌اند. دلیل آن هم شاید اهمیتی است که این رودها برای کشاورزی دارند. از این نظر مهمترین منشأ برکت در این استان تلقی می‌شوند. رودهای گیلان به دلیل موقعیت خاص جغرافیایی در مسیر جریان خود از ویژگی‌های خاصی برخوردارند. بستر رودهای گیلان عموماً در مسیر دره‌های کوهستانی و کوهپایه‌ای که از جنگل‌های سرسبز و انبوه پوشیده شده‌اند قرار گرفته. جریان آب در قعر دره‌ها و دامنه‌های جنگلی و سرسبز مناظر طبیعی دل‌انگیز به وجود آورده است. در فصل تابستان و کم‌آبی رودها اغلب مسافرین گیلان در کنار رودها بر روی چمنزارها و زیر سایبان‌های طبیعی اتراق می‌کنند.

شکل ‏۳‑۷ : گل نیلوفر تالاب انزلی (منبع: www.ichto.ir)

 

جنگل‌ها

 

جنگل‌های گیلان از مناظر طبیعی زیبای این استان محسوب می‌شوند. جنگل نعمتی است طبیعی برای لذت بردن از آن به هیچ واسطه و یا انگیزه‌ی خاصی نیاز نیست، چرا که جنگل جنگل است و طبیعت آن به خودی خود قابلیتی روح‌نواز و آرام‌بخش دارد. جنگل به عنوان یک جاذبه‌ی توریستی مورد توجه همیشگی قرار دارد، اما مشکل اصلی دستیابی به این آمیزه‌ی طبیعی خرابی و فقدان راه‌ها است. راه‌های موجود در نواحی جنگلی بیشتر از نوع راه‌های درجه دوم و کوهستانی بوده و اغلب تنها با وسائط نقله قدرتمند قابل عبور هستند. بنابراین شرط اصلی پیوند جنگل با فعالیت‌های گیلانگردی، توسعه‌ی راه‌هایی است که از نواحی جنگلی می‌گذرند. ایجاد پارک‌های جنگلی در نواحی مورد دسترس از جمله اقداماتی است که می‌تواند قابلیت توریستی و فراغتی جنگل‌ها را افزایش داده و توان آن‌ ها را برای استفاده‌های توریستی به حرکت در آورد. توسعه‌ی راه‌های ارتباطی از میان دره‌هایی که با عبور از نواحی جنگلی به کوهستان می‌رسند، امکان گشت‌های عبوری را از میان جنگل فراهم می‌سازد.

شکل ‏۳‑۸: تصویر جنگل رودسر (منبع: www.ichto.ir)

 

کوهستان‌ها و نواحی ییلاقی

 

بیش از نیمی از مساحت استان گیلان را نواحی کوهستانی تشکیل می‌دهند. در حالی که شاید برای کسانی که گیلان را فقط از طریق گشت و گذار در جلگه‌های آن می‌شناسند تصور چنین نسبتی مشکل باشد. نواحی ییلاقی گیلان از نظر چشم‌انداز طبیعی از سه قسمت تشکیل شده است. ییلاق‌های جنگلی که با توجه به مرز ارتفاعی جنگل تا حدود ۲۸۰۰ متر کشیده شده است، مناطق ییلاقی واقع در مرز میان جنگل و مراتع کوهستانی و بالاخره ییلاق‌های موجود در نواحی ارتفاعات و خط‌الرأس کوه‌ها، با توجه به سه نوع ییلاق جواهردشت شهرستان رودسر ییلاق دیلمان و اسپینل شهرستان سیاهکل، ییلاق سلانسر شهرستان رودبار، نواحی ییلاقی ماسوله شهرستان فومن و نواحی ییلاقی تالش و آستارا به طور کلی نواحی ییلاقی گیلان که در نقاط کوهستانی این استان قرار دارند از اهمیت توریستی فراوانی برخوردارند. لیکن توسعه‌ی راه‌های ارتباطی در نواحی جلگه‌ای و تمرکز فعالیت‌های توریستی و فراغتی در سواحل و جلگه‌ها، تاکنون توجه جدی به این نواحی را محدود کرده است. تردیدی نیست که یکی از چالش‌های مهم در توسعه‌ی گردشگری نواحی ییلاقی عدم وجود راه‌های ارتباطی مناسب است. البته این موضوع از منظر دیدگاه زیست محیطی نیز مورد تحلیل قرار می‌گیرد، چرا که دوستداران محیط زیست و فعالان این بخش با احداث راه در کوهستان‌ها و جنگل‌ به جهت تخریب زیست محیطی این مناطق و همچنین حضور گردشگران نا‌آگاه و تخریب زیست‌گاه گیاهی و حیوانی این نواحی زیستی مخالفت می‌کنند و تمایل به دست نخورده ماندن این نواحی دارند. لذا در جهت رونق گردشگری کوهستان باید ابتدا روش‌هایی که کمترین آسیب را به این مناطق وارد می‌کند برای احداث راه‌ها مورد استفاده قرار داد. ضمن اینکه گردشگران نیز باید با فرهنگ حضور در مناطق کوهستانی و جنگل آشنا شوند.
عکس مرتبط با محیط زیست

 

مشخصات راه­ها و شبکه ارتباطی استان گیلان

 

سرزمین گیلان با توجه به گسترش و تنوع فعالیت‌های اقتصادی آن و نیز فراهم بودن امکانات محیطی، از لحاظ راه‌های ارتباطی در گذر زمان پیوسته از شرایط نامناسبی برخوردار بوده است و همین امر به عنوان یکی از موانع توسعه‌ی تجاری ، اجتماعی و اقتصادی این استان عمل نموده است. در این میان، به واسطه پیچیدگی و موانع طبیعی موجود در استفاده از راه‌های زمینی، امکان استفاده آسان‌تر از راه‌های طبیعی آبی (رودخانه‌ها و دریا) نقش اساسی در ایجاد ارتباطات بر عهده داشته است.
 تصویر درباره جامعه شناسی و علوم اجتماعی

 

تاریخچه راه های استان گیلان

 

الف: راه های زمینی : ابن حوقل از سده‌ی ۴هجری خبر می‌دهد که راه ارتباطی میان گیلان و مازندران از طریق چالوس و راهی دشوار بوده است. این نکته را اصطخری در همان زمان مورد تأیید و تکرار قرار می‌دهد و می‌نویسد: راه گذر سوی دیلمان از طبرستان جایگاهی است که آن را سالوس (چالوس) خوانند بر کنار دریا.(اصلاح عربانی ۱۳۸۰:ج۲ :۴۵۰) با توجه به پوشش گیاهی و شرایط جنگلی و بارش باران های موسمی مداوم در استان گیلان عبور از راه‌ها پیوسته با مشکلاتی همراه بود، به ویژه وجود رودهای متعدد محلی و قطع راه‌های سنتی توسط آن‌ ها مشکلات را دو چندان می‌کرده است . در این باره رابینو می نویسد : چاله‌ها تمام اطراف خود را پر از آب ساخته و مسافر ناگزیر است در میان گل و آب که تا زیر تنگ اسبش را فرا گرفته،مسافت طولانی را طی کند و با این تفصیل اگر جان به سلامت برده باشد، پس از سیر خطرناکی به محله یا قریه‌ای وارد می‌شود. وی تنها راه نسبتاً قابل استفاده در منطقه را راه رودسر تا بار فروش (در مازندران) می‌داند که چارپاداران از آن استفاده می‌کردند و این راه در واقع راه ماسه‌ای کنار دریا بوده است، که برای عبور از آن راهنماهای با تجربه لازم بود تا بتوان از رودهای متعدد مملو از ریگ روان عبور نمود. تعداد زیاد این گونه رودها مانعی جدی بر سر عبور از این راه به شمار می‌رفته است.(خمامی زاده ۱۳۵۷: ۱۸۷) استفاده از راه‌های دور افتاده معمولاً تنها در ماه‌های معدودی از سال امکان‌پذیر بود. مه و برف معمولاً مانع از حرکت در اینگونه راه‌ها ، به ویژه راه‌های فرعی کوهستانی، می‌شده است. به عنوان نمونه‌ی مهمی از این راه‌ها، راه کوهستانی از گرگانرود به اردبیل را می‌توان ذکر کرد که از ییلاق به آق‌اولر می‌آمده است. این راه در زمستان به واسطه‌ی پوشیده شدن از برف، مسدود می‌مانده و برای ارتباط از راه آستارا استفاده می‌شده است. البته برای تشخیص برخی از این راه‌ها که معمولاً کمتر مورد استفاده قرار می‌گرفتند قاعدتاً برج‌های سنگی که گاه ارتفاع آن‌ ها به حدود یک متر می‌رسید، تعبیه می‌شد. (اصلاح عربانی ۱۳۸۰:ج۲ :۴۵۳)
شاه عباس اول در (بازگشت و فراغت از تسخیر گنجه و شیروان) به هنگام عبور لشکریانش از راه گیلان به مازندران و به هنگام (سیر و شکار گیلانات) بر طبق روایت (تاریخ گیلان) دستور می‌دهد تا (از ابتدای آستارا تا سرحد و سامان مازندران در ترتیب شوارع و تعمیر پل‌ها) بکوشند. اولئاریوس در حدود سال ۱۸۶۷ میلادی در این مورد می‌نویسد: شاه عباس با احداث راهی از استر‌آباد (گرگان) آغاز می‌شود و به آستارا پایان می‌یابد [نقیضه فقدان راه‌ها را] جبران کرده است، چنان که اکنون مردم می‌توانند با سهولت با هرگونه وسیله‌ی نقلیه‌ای مثل گاری و اسب و شتر و امثال آن‌ ها در طول این راه سفر کنند). (اصلاح عربانی ۱۳۸۰:ج۲ :۴۵۳) هدف شاه عباس برای احداث و مرمت راه مذکور مفهوم نظامی داشت و منظور از ایجاد این راه استفاده لشکریان و عبور سربازان از این مسیر بوده است این راه نسبتاً مناسب نیز پس از مدتی به علت عدم نگهداری رو به ویرانی می‌گذارد و از لحاظ ارتباط تجاری به صورت فراموش شده و غیر قابل استفاده در می‌آید.
مکنزی بهترین راه‌های گیلان را مسیر بستر رودها می‌داند، مکنزی اضافه می‌کند: هیچ یک از راه‌های زمینی گیلان را نمی‌توان واقعاً خوب نامید. اولئاریوس در حدود سال ۱۶۳۷ راه گیلان را (هولناک‌ترین راه موجود در دنیا) برمی‌شمارد!؟ وی عنوان می کند از ۴ طریق بسیار دشوار ، باریک و پرخطر امکان دسترسی به گیلان وجود دارد: از خراسان و از راه استرآباد؛ از راه مازندران، از شهر فرح‌آباد ؛ از طریق پیله‌رودبار؛ از راه لنگرکنان (اصلاح عربانی ۱۳۸۰:ج۲ :۴۵۶)
اما راه زمینی گیلان به ایران مرکزی نیز از وضع بهتری برخوردار نبوده است. این جاده نیز بر اساس اطلاعات برجامانده احتمالاً در اوایل سلطنت سلسله‌ی صفویه که ( به استناد پل قدیمی موجود در شهر منجیل)، ساخته شده است. در سال ۱۲۴۶ هجری قمری فتحعلی شاه جاده‌ی منجیل و قزوین را تعمیر کرد و بعد ناصرالدین شاه نیز این کار را به انجام رساند و دهکده‌ی سراوان را وقف نگهداری جاده‌ی رشت به امام‌زاده هاشم و رشت به لاهیجان نمود. در کنار اقدامات دولتی، معمولاً تجار و معتبرین محلی در احداث و تعمیر راه ها و پل‌ها پیشقدم بوده‌اند. علاوه بر این، در نقاط مختلف بودجه‌ها و درآمدهای خاصی جهت نگهداری و مرمت راه‌ها در نظر گرفته می‌شد.
احداث راه شوسه رشت- قزوین در سال ۱۳۱۳ هجری قمری در دوره‌ی حکومت شاهزاده عباس میرزا ملک‌آرا، آغاز شد. این جاده به اضافه‌ی جاده‌ی غازیان-رشت که توسط یک شرکت روسی ساخته شد، در سال ۱۳۱۶ هجری قمری برای عبور درشکه افتتاح شد. امتیاز این شرکت ۸۹ سال بود و علاوه بر این‌ها، یک راه فرعی از رشت به پیربازار که بندر وصول عوارض رشت به شمار می‌رفت، ساخته شد. در کنار آن، سپهدار اعظم جاده‌ای از رودسر به لنگرود، لاهیجان، کیسم و رشت وراهی دیگر از رشت به پسیخان، جمعه‌بازار، کسماء شکرباغان و طاهرگوراب احداث نمود.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *