اثر سطوح مختلف آبشویی با پساب بر بیلان املاح خاک- قسمت ۴- قسمت 2

اثر سطوح مختلف آبشویی با پساب بر بیلان املاح خاک- قسمت ۴- قسمت 2

که در آن:
‌Na+ سدیم، Ca2+ کلسیم و Mg2+ منیزیم می‌باشند. واحد تمامی پارامترهای به کار رفته در فرمول (۱-۱) بر حسب میلی ‌اکی ‌والان در لیتر (meq/L) می‌باشد.

 

 

  • درصد سدیم قابل تبادل (ESP)

 

شاخصی است که از روی آن میتوان تاثیر یون سدیم را بر رشد گیاهان ارزیابی کرد. این شاخص با بهره گرفتن از معادله زیر قابل محاسبه است [۵]:

 

 

 

 

 

 

 

(۱-۲)

 

طبقه‌بندی کیفی آب آبیاری

 

بسیاری از مشکلات در ارتباط با مدیریت آبیاری برخاسته از ترکیبات شیمیایی آب مورد استفاده می‌‌باشد. با توجه به اینکه منابع مختلف آب دارای مقادیر متفاوتی از املاح می‌‌باشد، به منظور ارزیابی آب برای آبیاری علاوه بر غلظت کل املاح بایستی به ترکیبات شیمیایی آن نیز توجه خاصی مبذول نمود.
طبقه‌بندی آب برای کشاورزی با توجه به ویژگی‌‌های متفاوتی انجام گرفته است. در طبقه‌‌بندی‌‌های اولیه سه یا چهار پارامتر غلظت کل نمک‌‌ها، درصد سدیم نسبت به کل کاتیون‌‌ها، غلظت بر و غلظت سولفات به کار برده می‌‌شود [۲].
در سال ۱۹۵۴ نمودار طبقه‌بندی آب آبیاری بر اساس شوری و قلیاییت توسط آزمایشگاه شوری ایالات متحده منتشر شد که کاربرد آن گسترده می‌‌باشد (شکل ‏۱-۱) [۱۷].

 

آثار شوری

 

شوری خاک را با دانستن کسر آبشویی و شوری آب آبیاری می‌‌توان تخمین زد و از این‌‌رو کاربرد آب آبیاری را در مصارف کشاورزی تعیین نمود. حال آنکه با توجه به شرایط اقلیمی ایران با میانگین بارندگی کمتر از ۲۵۰ میلی‌‌متر در سال و روش‌‌های آبیاری غالب که طی آن‌‌ها کسر آبشویی حدود ۲۰ درصد قابل تصور بوده و همچنین فرض خاک با بافت متوسط، طبقه‌بندی جدیدی برای کاربرد آب آبیاری طبق جدول ‏۱-۱ پیشنهاد گردیده است [۲۳].
قسمت اعظم املاح آب آبیاری پس از جذب آب بوسیله گیاه در خاک باقی می‌‌ماند. این املاح ممکن است در خاک جمع شده و توانایی گیاه را برای استفاده از آب کاهش دهند.

 

اثر شوری بر گیاه

 

هر گیاه در حال رشد جهت تولید حداکثر محصول، به میزان معینی آب نیاز خواهد داشت. این نیاز تبخیر و تعرق (ET) نامیده شده و شامل مجموع آب تبخیر‌شده از سطح زمین (تبخیر) و آب مصرف‌شده به وسیله گیاه (تعرق) می‌‌باشد. تبخیر و تعرق در گیاهان مختلف و مراحل مختلف رشد به طور عمده به اقلیم وابسته است. ولی این پدیده می‌‌تواند با شوری و میزان آب قابل استفاده خاک نیز تغییر کند.
آب قابل استفاده خاک را می‌‌توان با معیار پتانسیل آب خاک بیان کرد که عبارت است از نیرویی که به وسیله آن آب در خاک نگه‌‌داشته شده و نیرویی که گیاه باید برای جذب آب از خاک آن را خنثی کند. شوری نیز بر فراهمی آب خاک موثر بوده و به نسبت شوری موجود در آب خاک از فراهمی آن برای گیاه کاسته خواهد شد.
هرگاه دو نمونه خاک یکسان دارای یک میزان رطوبت باشند ولی یکی شور و دیگری بدون نمک باشد، گیاه از خاک بدون نمک قادر به جذب و استفاده از آب بیشتری در مقایسه با خاک شور خواهد بود. زیرا گیاه برای بدست آوردن آب مناسب مصرف از محلول شور، نیاز به صرف انرژی بیشتری خواهد داشت. این نیروی مازاد که گیاه صرف می‌‌کند را پتانسیل اسمزی گویند.
پتانسیل اسمزی عبارت از مقدار کاریست که باید روی واحد کمیت آب خالص صورت گیرد تا به نقطه‌‌ای که در آن آب مشابه محلول خاک است، انتقال یابد. پتانسیل اسمزی از آبگیری یون‌‌های محلول خاک حاصل می‌‌شود و آب با خاصیت دوقطبی که دارد، انواع کاتیون‌‌ها و آنیون‌‌ها را احاطه می‌‌کند. بدیهی است آبگیری یون‌‌ها با صرف انرژِی همراه است و انرژی پتانسیل مولکول‌های آب کاهش می‌یابد. پتانسیل اسمزی در حقیقت عبارت از کار لازم برای جدا کردن مولکول‌‌های آب از کاتیون‌‌ها و آنیون‌‌هاست [۳].

شکل ‏۱-۱- طبقه‌بندی آب آبیاری بر اساس استاندارد آزمایشگاه شوری آمریکا
جدول ‏۱-۱- طبقه‌بندی آب شور برای مصارف کشاورزی در شرایط ۲۰% LF= و خاک با بافت متوسط [۲۳]

 

 

 

 

 

 

 

 

شوری آب آبیاری تاثیر بر تولید زراعی
برای

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *