مقالات و پایان نامه ها

بهره وري/پایان نامه عدالت سازمانی و بهره وری منابع انسانی

دانلود پایان نامه

بهره وري چه نيست؟

1- بهره وري كاركردن زيادتر نيست. 2- بهره وري كاهش هزينه ها نيست. 3- بهره وري كاهش كاركنان نيست. 4- بهره وري كار اضافي براي مديران نيست .5- بهره وري استخدام متخصصان جديد نيست (هالس و همفری[1]، 1376: 9). 6- بهره وري بكارگيري تكنولوژي جديدي نيست. 7- بهره وري هدف غايي نيست. 8- بهره وري عملكرد نيست. 9- بهره وري خروجي نيست. و 10- بهره وري ظرفيت توليد نيست. 11- بهره وری سودآوری نیست (زاهدی و نجاری، 1387: 3).

2-1-20-2 بهره وري چه هست؟

در پاسخ به اين سؤال شش ديدگاه وجود دارد كه عبارتند از: ديدگاه اقتصاددانان، حساب داران، فيزيك دانان، مهندسان صنايع، روانشناسان سازماني و صنعتي و در نهايت ديدگاه مديران (پریچارد[2]، 1992: 448).

در ادامه تلاش خواهیم کرد با بررسی دیدگاه این گروه به مفهوم بهره وری دست پیدا کنیم.

اولین تلاش ها توأم با برداشت علمی نسبت به بهره وری برای اولین بار در سال 1776 میلادی، از سوی کوئیزنی[3] مطرح شد. در قرن 18، آدام اسمیت[4] در کتاب معروف خویش با عنوان «پژوهشی در باب ماهیت و ریشه های ثروت ملل»، موضوع تقسیم کار را به عنوان کلید افزایش کارآیی مطرح نمود. متعاقب همین بحث عنوان کرد: از آنجا که تقسیم کار و استفاده از تخصص گرایی منوط به انباشت سرمایه است، لذا عامل واقعی ایجاد امکانات اقتصادی هر جامعه توانایی افراد آن جامعه است (اسمیت، 1987، ص 326).  در سال 1883 فرانسوی دیگری به نام لیتره[5]، بهره وری را قدرت تولید بیان نمود. در سال 1898 رایت[6] اولین تحقیق آماری را در زمینه ی بهره وری مرتبط با کار یَدی و ماشینی انجام داد که در گزارش سالانه ی وزارت کار آمریکا منتشر گردید (رایت 1898، ص 3 ).

در سال 1900، ارلی[7] بهره وری را ارتباط بین بازده و وسایل بکار رفته برای تولید این بازده عنوان کرد. در دهه ی 1910، در بینش مدیریت علمی با بنیان گذاری فردریک وینسلو تیلور[8] خردگرائی سازمانی یا رفتار عقلائی سازمان مترادف با بهره وری بکار می رود و اصولاً مدیریت به دانش افزایش بهره وری و استفاده ی بهینه از امکانات موجود به منظور رسیدن به اهداف تعیین شده، تعریف می شود. وی با همکاری گیلبرث[9] به منظور افزایش کارآیی، درباره ی تقسیم کار، بهبود روش ها و تعیین زمان استاندارد مطالعاتی انجام داد (طاهری، 1378 ص 20).

در سال 1950، سازمان همکاری اقتصادی اروپا[10] تعریف کامل تری از بهره وری با این مضمون ارائه نمود: «بهره وری عبارت است از: خارج قسمت خروجی (میزان تولید) بر یکی از (کل) عوامل تولید. بدین ترتیب می توان از بهره وری سرمایه، بهره وری سرمایه گذاری، بهره وری مواد خام (بسته به این که بازده در ارتباط با سرمایه، سرمایه گذاری یا مواد خام و غیره مورد بررسی قرار می گیرد) نام برد». سازمان بین المللی کار[11] بهره وری را چنین تعریف کرده است: رابطه بین ستاده ی حاصل از یک سیستم تولیدی به داده های به کار رفته (مانند زمین، سرمایه، نیروی کار و …) به منظور تولید آن ستاده (خاکی، 1388: 24).

در سال 1955، دیویس[12] این مفهوم را به تغییراتی که در میزان محصول بر اثر منابع به کار رفته ایجاد می شود، تعبیر نمود. در سال 1958 آژانس بهره وري اروپا[13] بهره وري را درجه و شدت استفاده ی مؤثر از هر يك از عوامل توليد تعريف كرد. همچنين اين سازمان اعلام داشت كه «بهره وري» يك نوع طرز تفكر و ديدگاهي است بر اين پايه كه هر فرد مي‌تواند كارها و وظايفش را هر روز بهتر از روز قبل انجام دهد. اعتقاد به بهبود بهره وري يعني داشتن ايمان راسخ به پيشرفت انسانها (خاکی، 1388: 26).

از نظر سازمان بهره وری ملی ایران[14]، بهره وری یک فرهنگ، یک نگرش عقلانی به کار و زندگی است که هدف آن هوشمندانه تر کردن فعالیت ها برای دست یابی به زندگی بهتر و متعالی تر است (همان منبع).

در سال 1962، فابریکانت[15] بهره وری را نسبت بین بازده و نهاده تعریف کرد. در سال 1965، کندریک و کریمر[16] ضمن ارائه ی تعاریف کارکردی و موضعی برای بهره وری از عامل منفرد و بهره وری جمعی و کلی عوامل یاد کردند. در فاصله ی سال های 1976 و 1979، استیگل[17] بهره وری را نسبت میان بازده مرتبط به عملیات تولیدی مشخص و معین در مقایسه با نهاده های مصرف شده و سومانث[18] بهره وری را یک نسبت بین خروجی محسوس و ورودی محسوس تعریف کردند. سینک و تونل[19]، بهره وری را در مفهوم “نسبت ستاده ی واقعی به ستاده ی استاندارد” تعریف کرده اند که می تواند در سنجش بهره وری در سطح فردی بسیار کارساز باشد (اسکات[20]، 1980).

استاینر[21] بهره وری را معیار عملکرد و یا قدرت و توان موجود در تولید کالا و خدمات می داند. از نظر ماندل[22] بهره وری به مفهوم نسبت بین بازده ی تولید به واحد منابع مصرف شده است که با یک نسبت مشابه در دوره ی پایه مقایسه می شود و به کار می رود. در دهه ی 1990، دکتر جان کندریک[23] و دانیل کریمر[24] بهره وری را در نگرش اقتصادی تولید سرانه یا میزان تولید ناخالص داخلی به ازای هر نفر ساعت کار معرفی نمودند (کندریک، 1998، ص 2).

سازمان بهره وری ملی ژاپن[25]، طی دهه ی 1990 با همکاری دکتر دمینگ[26] مفاهیم جدیدی را در زمینه ی بهره وری و کیفیت ارائه نمودند که مورد توجه بسیاری از صاحب نظران علم سازمان و مدیریت قرار گرفته است. اکتون و گولدون[27] بهره وری را نسبت برون داد واقعی به منابع مواد مورد انتظار می دانند و آفتالیون[28] بهره وری را نسبت بازده به مقدار عوامل تولید و مصرف می داند (کاسکیو[29]، 1992).

در مهندسی صنعتی بهره وری اغلب در فرآیند تولید به صورت “نسبت ستاده (کالاهای تولید شده) به داده (منابع مصرف شده)”تعریف می شود (سومانث[30]، 1994). در سال 1995 مرکز بهره وری ژاپن، بهره وری را بدین صورت تعریف می کند: بهره وری یک نگرش ذهنی و پیشرفت مستمر است که شرایط بهینه ی فعلی را شامل می شود. بهره وری یعنی اینکه امروز عملکرد بهتری نسبت به دیروز داشته باشیم. بهره وری همان اشتیاق برای بهبود شرایط حاضر است، بدون اینکه میزان تناسب وضعیت واقعی را در نظر بگیریم. این مقوله تلاش مداوم برای آزمون روش ها و مسیرهای جدید را دربر می گیرد. به طور خلاصه، بهره وری همان عقیده برای “بهتر بودن”است (ساخ[31]، 2001 به نقل از گایور[32]، 2012 ص 89).

در دهه ی 1997 میلادی، نیلی[33] بهره وری را برون داد هر ساعت کاری می داند که عامل اصلی در تعیین متوسط زندگی افراد است (نیلی، 1997). همچنین نواتاری[34]، بهره وری را در سطح فردی “نسبت زمان واقعی کار به زمان استاندارد کار” تعریف می کند (نواتاری، 1997).

پژوهشگرانی مانند جکسون و پیترسون[35]، بهره وری را ” جمع اثربخشی و کارآیی” تعریف می کنند که امروزه در مفهوم “انجام درست کارهای درست” تجلی پیدا کرده است (جکسون و پیترسون، 1999).

در سال 2001، میچل[36]و همکارانش بهره وری را ارزش افزوده به درون داد عوامل تولید می دانند.  پلاس و لوئیز[37] نیز در سال 2001 بهره وری را به این صورت تعریف کردند: بهره وری یعنی اینکه با چه مقدار و چه کیفیتی، از منابع صرف شده در سازمان کالا تولید می کنیم؛ یعنی با منابع کمتر، کالای با کیفیت را تولید کنیم. در سال 2002، کلی و کاپلان[38] بهره وری را کارآیی و اثربخشی و به عبارتی نسبت زمان ارزش افزوده به کل زمان می دانند. همچنین داونپورت و همکارانش[39] در سال 2002 بهره وری را کیفیت، کارآیی و سودمندی تعریف می کنند (سبک رو و همکاران، 1389: 181).

در مجموع ساده ترین و در عین حال کلی ترین تعریف بهره وری، آن را به عنوان نسبت محصولات تولید شده به عوامل تولید به کار رفته مطرح می کند (پیوندی،1390: 106) که در واقع استفاده ی مؤثر و کارآمد از ورودی ها یا منابع برای تولید یا ارائه ی خروجی هاست. ورودی ها یا نهاده ها، منابعی (نظیر انرژی، مواد اولیه، سرمایه و نیروی کار) هستند که برای خلق خروجی یا ستانده (که عبارت است از کالاهای تولید شده یا خدمات ارائه شده توسط یک سازمان) استفاده می شود؛ به دیگر سخن بهره وری عبارت است از به دست آوردن حداکثر سود ممکن با بهره گیری و استفاده ی بهینه از نیروی کار، توان، استعداد و مهارت نیروی انسانی، زمین، ماشین، پول، تجهیزات، زمان، مکان و …. به منظور ارتقای رفاه جامعه (تانگن[40]، 2005).

بهره وری، گوهر سازمانی است که می تواند پایداری و بقای سازمان ها را تضمین و مکانیزمی برای کسب مزیت رقابتی باشد (پدرام، 1390: 25).

[1]– Halls & Humphrey

[2]– Prichard

[3]– Quesnay

[4]– Adam Smith

[5]– Littre

[6]– Wright

[7]– Early

[8]– Frederick Winslow Taylor

[9]– Gilberth

[10]– OECD

[11]– ILO

[12]– Davis

[13]– EPA

[14]– NIPO

[15]– Fabricant

[16]– Kendrick and Creamer

[17]– STigeL

[18]– Sumanhth

[19]– Sink and tunnel

[20]– Scott

[21]– Steneir

[22]– Mundel

[23]– Kendrick

[24]– Creamer

[25]– Jpc

[26]– Deming

[27]– Acton & Golden

[28] -Aftalioean

[29]– Cascio

[30]– Sumanth

[31]– Sukh

[32]– Gaur

[33]– Neely

[34]– Nowatari

[35]– Jackson and petersson

[36]– Mitchel et al

[37] -Plas & Lewise

[38]-Kelley & Caplan

[39] -Davenport et a

[40]– Tangen

دانلود پایان نامه